Ufak tatilim süresince bloga yazı yazmak için bolca malzeme topladığımdan bir önceki yazımda bahsetmiştim. İşte o yazılardan biri geliyor şimdi.

Kumla’da sahil boyunca annem ve kardeşimle yürüyüş yaparken, annem susamış olacak ki yol kenarındaki çeşmeden su içmesi için durduk. O suyunu içerken çeşmenin üzerindeki yazı dikkatimi çekti: “K.Kumla Belediyesi İÇME SUYU” Yazıyı görmek için soldaki resmin üzerine tıklayabilirsiniz. Anneme dedim ki anne baksana herifler kocaman içme suyu diye yazmış sen niye içiyorsun. Belediye içme diyor sana. Tabii ki o yazı oraya su içilebilir manasına gelecek şekilde yazılmış. Fakat biz Türk milleti tanımadığımız insanlardan bir şey isterken emir kipi kullanmayı severiz; “Buraya park yapmayın!”, “Şuraya çöp atma!” gibisinden. O yüzden belediye de oraya SUYU İÇME yazsa veya gerçekten içilmemesi için devrik cümle kurup İÇME SUYU! yazsa çok şaşırmazdım açıkçası.

Annem suyunu içtikten sonra yürüyüşün kalan kısmında bu tarz anlam ikiliklerinin nasıl giderilebileceği üzerine kafa patlattım biraz. İlkokuldan beri bize sürekli söylenen şey Türkçe’deki emir kipinin 2. tekil kişisinin hiçbir eki olmadığı şeklindeydi. Biraz kafa patlattıktan sonra emir kipinin bu kayıp ekini buldum: “Lan”

Mesela oraya “İçme Suyu” yerine “İçme Lan Suyu” yazılsa kimse bunun emir kipi olduğundan tereddüt etmeyecektir. Aynı şekilde “Okuma kitabı” gibi örnekler de mevcut. “Okuma lan kitabı” dediğiniz zaman kimse bunu yadırgamaz. O yüzden iddia ediyorum ki emir kipini ikinci tekil kişisinin kayıp eki “lan” sözcüğüdür.

Aynı şekilde bazen soru ve sorgularımızda pekiştirme amacıyla da kullanıyoruz “lan” sözcüğünü. “Ne bakıyorsun lan?”, “Ne var lan?” gibi soru sözcükleriyle yapılan örnekler olduğu gibi, “Uyudun mu lan?” veya “Adam mısın lan?” örneklerindeki gibi mi soru ekiyle de lan sözcüğü kullanılabilir.

Lan kelimesinin etimolojik (köken bilimsel) detaylarına bakarsak, pek çok çelişkili fikire rastlıyoruz. Bazı dilbilimciler lan kelimesinin oğlan ile aynı kökten geldiğini söylüyor. Onlara göre bu gelişim oğlan>uğlan>ulan>lan şeklinde vuku bulmuş. Ayrıca Fransızca’da eşek anlamına gelen ve bizdeki gibi lan şeklinde okunan “L’ane” kelimesinden de geldiğini iddia edenler var. Zira bilindiği gibi bir dönem Osmanlı’da Fransızca konuşmak moda iken dilimize pek çok Fransızca sözcük girmiş.